خانه / مشاوره وکیل / مشاوره وکیل اجرای احکام / آنچه از اعسار و معسر باید بدانید

آنچه از اعسار و معسر باید بدانید

آنچه از اعسار و معسر باید بدانید

اعسار به معنی رنج، سختی و نداشتن است و در اصطلاح حقوقی، زمانی كه یك فرد به نوعی تمكن مالی ندارد یا دارای اموال و سرمایه‌ای است اما در وضعیتی قرار دارد كه امكان دسترسی به آن‌ها را ندارد، این فرد دچار اعسار شده و قادر به پرداخت بدهی‌هایش نیست.

طبق ماده یك قانون اعسار «معسر كسی است كه به واسطه نداشتن دارایی یا دسترسی نداشتن به مالش توانایی پرداخت هزینه محاكمه (هزینه دادرسی) یا دیون خود را ندارد.»

با توجه به این قانون ممكن است این فرد برای احقاق حقش قادر به پرداخت هزینه دادرسی نباشد و حتی نتواند وكیلی برای انجام كارهایش انتخاب كند كه می‌تواند با مراجعه به مراجع قضایی، تقاضای وكیل معاضدتی كند.

نخستین قانون مربوط به اعسار در ایران در سال 1313 تصویب شد كه براساس شرایط زمانی این قانون دچار اصلاحاتی شده است؛ در این میان می‌توان به ماده 652 قانون مدنی اشاره كرد كه در آن آمده است: «در زمان مطالبه (طلب) حاكم مطابق اوضاع و احوال شخص بدهكار مهلت یا اقساطی قرار می‌دهد.» این آخرین قانون، ملاك عمل در خصوص این افراد است.

ماده 2 قانون «نحوه اجرای محكومیت‌های مالی مصوب 77» می‌گوید: «هر كس محكوم به پرداخت مالی به دیگری شود چه به صورت استرداد عین یا قیمت یا مثل آن یا ضرر و زیان ناشی از جرم و یا دیه و آن را پرداخت نكند، دادگاه او را الزام به پرداخت می‌كند و…»

هم چنین در ماده 3 این قانون آمده است كه «هر گاه محكوم علیه، مدعی اعسار ضمن اجرای محكومیت حبس شود به ادعای وی خارج از نوبت رسیدگی و در صورت اثبات اعسار از حبس آزاد خواهد شد و چنان چه قادر به پرداخت آن به طور اقساط هم شود، دادگاه متناسب با وضعیت مالی او حكم به تقسیط محكوم به، را صادر می‌كند.»

در حال حاضر براساس سیاست‌های قضایی، افراد می‌توانند قبل از اجرای محكومیت حبس، تقاضای اعسار را مطرح كنند كه آن هم مورد پذیرش و رسیدگی قرار می‌گیرد.

*چه كسی می‌تواند دادخواست اعسار بدهد؟

هر فردی نمی‌تواند به ادعای این كه دچار اعسار می‌شود به دادگاه دادخواست اعسار دهد. كسی می‌تواند ادعای اعسار كند كه بدهكار باشد، اقامه دعوی از طرف مدعی و طلبكار علیه او شود، ادعای (اعسار) وی ثابت و حكم به نفع طلبكار صادر شود، رأی قطعی بر محكومیت بدهكار و اجرائیه از طرف دادگاه صادر شود.

بعد از تحقیق شرایط یاد شده، مدعی اعسار می‌تواند با ارائه دادخواست در پی اثبات آن باشد.

معسر كسی است كه جهت پرداخت هزینه دادرسی و دیون خود یا مالی ندارد یا اگر مالی دارد، موقتاً به آن دسترسی ندارد.

اعسار از دو جنبه اعسار پرداخت هزینه دادرسی و اعسار در پرداخت دیون (محكوم به) قابل بررسی است. طرح دعوی در دادگستری مستلزم پرداخت هزینه‌هایی است كه در قانون مشخص شده است، از جمله هزینه تمبر، دستمزد كارشناس، هزینه اجرای قرار معاینه، تحقیقات محلی و….

هرچند هزینه دادرسی یكی از راه‌های جلوگیری از طرح دعاوی واهی و نیز مانع از ازدحام بی مورد در محاكم (دادگستری ) است، اما از طرف دیگر نمی‌توان آن را منع و سدی در مقابل احقاق حق مردم قرار داد.

به همین دلیل قانونگذار با تصویب قوانین مختلف از جمله «قانون اعسار» در این خصوص، راه دسترسی همگان به قانون و عدالت را هموار كرده است؛ به این نحو كه افرادی كه خود را صاحب حق می‌دانند اما توان و تمكن مالی طرح دعوی در دادگستری را ندارند، می‌توانند با استفاده از این قانون به حق خود برسند.

اعسار در محكومیت‌های مالی و جزایی یا همان اعسار در پرداخت دیون عبارت از آن است كه به موجب حكم دادگاه حقوقی یا حكم دادگاه كیفری در امر جزایی، شخص به پرداخت وجه، مال یا جزای نقدی در حق دیگری محكوم شود اما توانایی و تمكن پرداخت آن را نداشته باشد.

به این دعوی ( اعسار ) خارج از نوبت رسیدگی می‌شود و مرجع رسیدگی به آن نیز دادگاهی است كه به دعوی اصلی رسیدگی می‌كند. در مورد محكومیت اوراق اجرایی نیز دادگاه محل اقامت مدعی اعسار صلاحیت رسیدگی دارد.

اعسار مطلق و نسبی چیست؟

اعساربه دوصورت مطلق و نسبی محقق می‌شود؛ اعسارمطلق وقتی است كه شخص به طوركامل ازپرداخت محكوم به یا هزینه دادرسی عاجز و ناتوان بوده و یا درحال حاضر هیچگونه دسترسی به اموال و دارایی خود ندارد.خواه یكجا باشد و خواه به صورت اقساط. چنانچه فرد به طور یكجا و یك باره تمكن پرداخت محكوم به و یا هزینه دادرسی را نداشته باشد ولی قادر به پرداخت قسطی آن باشد گفته می‌شود كه معسرنسبی است.

برای اثبات ادعای اعسار، مدعی باید حداقل چهار شاهد به دادگاه معرفی كند و شهود می‌بایست از وضع معیشتی و زندگی او مطلع باشند.

*مزایای ثبوت اعسار

اگر شخص بتواند اعسار خود را در دادگاه ثابت كند، می‌تواند از مزایای معافیت از تمامیت یا قسمتی از هزینه دادرسی و استفاده از وكیل مجانی استفاده كند. ضمنا اگر معسر در دعوی مطروحه خود محكوم له واقع شود (حكم به نفع او صادر گردد.)، مكلف به پرداخت هزینه دادرسی می‌شود.

* تكلیف ورثه معسر

چنانچه مدعی اعسار حین دعوی فوت كند، ورثه وی نمی‌توانند از حكم اعسار مورث خود استفاده كنند زیرا وضعیت اعسار قائم به شخصی است و چه بسا ورثه، خود توانایی پرداخت هزینه دادرسی را داشته باشند؛ بنابراین مكلف هستند در صورت داشتن تمكن مالی، هزینه دادرسی را در مرحله‌ای از رسیدگی بپردازند.

ورثه زمانی می‌توانند هزینه را نپردازند كه خودشان نیز معسر باشند و بتوانند این مساله را در دادگاه ثابت كنند كه در این صورت، از معافیت پرداخت هزینه دادرسی استفاده خواهند كرد.

*چگونگی رسیدگی به دعوی اعسار

دعوی اعسار به دو طریق طرح دعوی اعسار از طریق دادخواست جداگانه مطرح می‌شود.

به محض وصول دادخواست اعسار، مدیر دفتر ظرف دو روز پرونده را به نظر قاضی می‌رساند تا چنانچه قاضی شهادت شهود را در دادگاه ضروری بداند، طرفین دعوا همراه با شهود در دادگاه حاضر شوند. در هر صورت، شهود باید از وضع مالی و زندگانی مدعی اعسار و نیز مشخصات، شغل و وسیله امرار معاش وی آگاه باشند و در حضور قاضی با سوگند شهادت دهند.

معافیت از هزینه دادرسی، برای هر دعوی به طور همزمان علیه یك نفر مطرح شود كه در این صورت قبولی اعسار در یك دعوی در دعاوی دیگر نیز قابل استفاده است.

حكم اعسار در تمام مراحل رسیدگی به یك پرونده قابل استفاده است مگر آنكه مدعی اعسار در جریان رسیدگی متمكن (دارا) شود كه در این صورت موظف به پرداخت هزینه دادرسی است.

*اعتراض به حكم اعسار از محكوم‌به

نتیجه اعسار از دو حالت خارج نیست؛ یا دادگاه دلایل اعسار را كافی ندانسته، حكم بر قبول اعسار می‌دهد و یا اینكه دادگاه دلایل اعسار را كافی ندانسته حكم به رد اعسار می‌دهد.در هر دو صورت طبق مقررات آیین دادرسی مدنی كه اخیراً تصویب شده است، حكم رد یا قبولی اعسار قابل رسیدگی در مرحله تجدید نظر بوده و به هیچ وجه قابل رسیدگی در دیوان عالی كشور نیست.

*مقررات جزایی اعسار

چنانچه ادعای اعسار در مورد محكوم به باشد و مدعی اعسار نتواند ادعای خود را ثابت كند، دادگاه ضمن رسیدگی رد تقاضای اعسار، وی را به پرداخت وجوه مخارج رسیدگی به دعوی اعسار معادل دو برابر مخارج معمولی و حق‌الوكاله وكیل محكوم می‌كند.

این محكومیت در مورد اعسار اوراق اجراییه ثبت اسناد نیز قابل اجراست.

در صورت مشاهده تخلف‌های زیر، مدعی اعسار به مجازات حبس محكوم خواهد شد:

ـ پس از صدور حكم اعسار معلوم شود كه مدعی اعسار به دروغ خود را معسر اعلام كرده است.

– پس از قبولی اعسار معلوم شود كه شهود به دروغ شهادت داده‌اند؛ در این حالت شهود نیز به حبس محكوم می‌گردند.

ـ پس از صدور حكم اعسار معسر دارای مالی شده ولی همچنان خود را معسر قلمداد می‌كند.

– شخصی با مدعی اعسار تبانی نموده و خود را برخلاف واقع طلبكار او معرفی نماید. در این حالت طلبكار قلابی نیز به حبس محكوم خواهد شد.

*نحوه اجرای محكومیت‌های مالی

تا قبل از سال 1352 هجری شمسی، اشخاص به لحاظ محكومیت‌های مالی بازداشت و به ازای هر 50 ریال، یك روز زندانی می‌شدند.

در سال 1352 هجری شمسی قانون «منع بازداشت بدهكاران» تصویب شد؛ به موجب این قانون هیچكس به دلیل عدم تمكن و نداشتن مال، برای پرداخت دیون زندانی نمی‌شد و درواقع «المفلس فی‌امان‌الله» بود تا آنكه قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) و پس از آن قانون نحوه اجرای محكومیت‌های مالی تصویب شد.

به موجب این قوانین، با توجه به عرف قضایی «یوم‌الادا» چنانچه بدهكار معسر نباشد، بابت بدهكاری و ادای دین خود به ازای هر 50 هزار ریال یك روز بازداشت می‌شود.به موجب رای وحدت رویه دیوان عالی كشور كه اخیراً صادر شده و در حكم قانون است، ادعای اعسار از محكوم‌علیه، قبل از شروع به اجرای حكم و توقیف شدن وی قابل استماع بوده و برای پذیرش و قابل رسیدگی بودن آن لازم نیست كه محكوم علیه با شروع به اجرای حكم قبلاً توقیف شده باشد.

با تصویب این رای، به نظر می‌رسد كه تا حدودی از تراكم جمعیت و ازدحام زندان‌ها كاسته شود.

ستار شیرویی – حقوقدان

کلمات کلیدی:

  • آشنایی با اعسار در قانون جدید
  • آنچه از اعسار و معسر باید بدانید
  • اعسار
  • اعسار یعنی چیه
  • انواع اعسار
  • دانستنیهای اعسار
  • راههای ثابت کردن اعسار
  • راههای قسطی کردن جریمه مردم
  • سایت تخصیی حقوق
  • معسر چیه
< قبلی بعدی >

این مطلب رو هم چک کنید

a446decac9.jpeg

با شرایط توقیف اموال غیرمنقول بیشتر آشنا شوید

با شرایط توقیف اموال غیرمنقول بیشتر آشنا شوید توقیف به معنای بازداشت و بازداشتن و ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *