خانه / مشاوره وکیل / مشاوره وکیل دستور العمل قضایی / آیین نامه نحوه اجرای احكام قصاص‌،رجم‌، قتل‌، صلب‌، اعدام و شلاق

آیین نامه نحوه اجرای احكام قصاص‌،رجم‌، قتل‌، صلب‌، اعدام و شلاق

آیین نامه نحوه اجرای احكام قصاص‌،رجم‌، قتل‌، صلب‌، اعدام و شلاق

دادگاه بدوی صادر كننده حكم موظف است پس از قطعیت حكم و ابلاغ آن حسب مورد به محكوم علیه یا وكیل وی ، رونوشتی از حكم قطعی را طی نامه ای كه متضمن تصریحات لازم باشد به همراه اسناد مربوط برای اجرای به مرجع قضایی مجری حكم ارسال كند .

رای شماره 1562/01/444 – مورخ 27/6/1382

فصل اول – نحوه اجرای احكامی كه منجر به سلب حیات انسانی می شود .

مبحث اول:شرایط اجرا

ماده 1 – دادگاه بدوی صادر كننده حكم موظف است پس از قطعیت حكم و ابلاغ آن حسب مورد به محكوم علیه یا وكیل وی ، رونوشتی از حكم قطعی را طی نامه ای كه متضمن تصریحات لازم باشد به همراه اسناد مربوط برای اجرای به مرجع قضایی مجری حكم ارسال كند .

تبصره – منظور از مرجع قضایی مجری حكم واحد اجرای احكام كیفری است كه تحت نظر دادستان یا معاون وی می باشد و در حوزه هایی كه تا كنون دادسرا تشكیل نگردیده تحت نظر رییس حوزه قضایی یا معاون وی است .

ماده 2 – حكم قصاص نفس پس از احراز قطعیت آن توسط دادگاه بدوی صادر كننده رأی و نیز طی مرحله استیذان از ولی امر مسلمین و تنفیذ آن از سوی رییس قوه قضاییه ، با اذن ولی دم یا اولیاء دم به موقع اجراء گذاشته خواهد شد .

ماده 3 – هر گاه یكی از مقامات قضایی در موردی كه قانون تجویز نموده است تقاضای تجدید نظر درحكم قطعی را بنماید ، اجرای حكم تا اتخاذ تصمیم نهایی در این مورد به تأخیر می افتد .

ماده 4 – به استثناء مورد قصاص نفس ، چنانچه محكوم به اعدام ، قتل ، رجم ، صلب و یا قطع عضو به عنوان حد پس از لازم الاجرا شدن حكم و قبل از اجرای آن در خواست عفو نماید ، به دستور دادگاه صادر كننده حكم اجرای آن تا اعلام نتیجه از سوی كمیسیون عفو و بخشودگی به تأخیر خواهد افتاد . كمیسیون مزبور موظف است به این تقاضا و رسیدگی و در اسرع وقت نتیجه را به دادگاه اعلام كند .

ماده 5 – عروض جنون ، ارتداد و یا بیماری محكوم یا مستحاضه بودن محكوم علیها مانع اجرای حد یا قصاص یا اعدام نیست . لیكن ، در مورد محكوم مریض چنانچه طبق نظر و تجویز پزشك قانونی و یا پزشك معتمد و تأیید قاضی صادر كننده حكم بدوی یا دادستان مربوط مرض وی در حدی باشد كه مانع انجام تشریفات اجرا مقرر در این آیین نامه باشد ، اجرای حكم تا رفع مانع به تأخیر می افتد .

ماده 6 – در ایام بارداری و نفاس زن حكم اعدام یا حد یا قصاص نفس اجرا نمی شود . همچنین است بعد از وضع حمل چنانچه به تجویز پزشك قانونی یا پزشك معتمد و تأیید قاضی صادر كننده حكم یا دادستان مربوط ، اجرای حكم موجب لطمه به سلامتی طفل به سبب قطع شیر مادر باشد كه در این صورت اجرای مجازات تا رسیدن طفل به سن 2 سالگی به تعویق خواهد افتاد .

مبحث دوم:تشریفات اجرا

ماده 7 – پس وصول حكم قطعی و دستور اجرای آن از سوی دادگاه صادر كننده ، مرجع قضایی مجری حكم موظف است حداقل 48 ساعت قبل از زمان اجرای حكم مراتب را به مقامات و اشخاص زیر اطلاع داده و از آنها بخواهد جهت انجام وظیفه محوله در محل اجرای حكم حاضر شود :

الف – قاضی صادر كننده حكم بدوی ، در صورتی كه حضور وی به موجب قانون لازم باشد .

ب – رییس اداره زندان یا قائم مقام وی برای تهیه مقدمات اجرای حكم و حفظ نظم در داخل محوطه زندان و یا همكاری با مأمورین نیروی انتظامی و یا برای تسلیم زندانی در صورتی كه حكم در خارج از محوطه زندان اجرا می شود .

ج – فرمانده نیروی انتظامی محل یا قائم مقام وی .

د – پزشك قانونی یا پزشك معتمد (‌چنانچه در محل پزشك قانونی نباشد ) برای معاینه محكوم و نیز اعلام نظر را جع به وضعیت جسمانی وی قبل از اجرا و معاینه جسد پس از اجرای حكم .

هـ – یكی از روحانیون یا افراد بصیر برای انجام تشریفات دینی و مذهبی و اگر محكوم به یكی از ادیان رسمی شناخته شده باشد ، نماینده رهبر دینی مربوط یا نماینده وی . در هر صورت ، عدم حضور این افراد مانع از اجرای حكم نمی باشد .

و – منشی دادگاه برا ی قرائت حكم قبل از اجرا .

ز – اولیاء دم مقتول یا وكیل آنها .

ح – وكیل محكوم علیه . عدم حضور وكیل یاد شده مانع از اجرای حكم نمی باشد .

ط – شهود ، در صورتی كه حضور شهود به موجب قانون لازم باشد .

تبصره 1 – در صورتی كه بنا به جهاتی حضور تماشاچی یا طبقات خاصی در محل اجرای حكم به مصلحت نباشد ، بنا به تشخیص دادستان ، مأمورین انتظامی از ورود آنان به محل اجرای حكم جلوگیری به عمل می آورند . در نقاطی كه دادسرا تشكیل نگردیده است ، تشخیص این امر به عهده رییس حوزه قضایی است .

تبصره 2 – تأمین محل اجرای حكم در خارج از محوطه زندان به عهده نیروی انتظامی است .

ماده 8 – قبل از اجرای حكم ، پزشك قانونی یا پزشك معتمد به اتفاق قاضی مجری حكم به محبس محكوم رفته ، او را معاینه و اعلام نظر می كند . در صورتی كه از نظر جسمی مانعی برای اجرای حكم نباشد قاضی مجری حكم به محكوم اطلاع می دهد چنانچه تقاضای ملاقات با اشخاصی را دارد اظهار نماید . در صورت تقاضای ملاقات ، اشخاص مورد نظر محكوم علیه -–به شرطی كه قبول تقاضا موجب تأخیر اجرای حكم نشود – به محل حبس دعوت می شود .

ماده 9 – پس از حضور فرد یا افراد مورد تقاضا ، رییس زندان یا قائم مقام وی ترتیب ملاقات محكوم را با آنان می دهد . محكوم حق دارد هر گونه مطلبی را در حضور مرجع قضایی مجری حكم یا بدون حضور وی به ملاقات كنندگان كتباً یا شفاهاً اظهار كنند . فقط رییس زندان یا قائم مقام وی باید در جریان ملاقات و بیان اظهارات حاضر باشد . در صورت ضرورت از یك نفر مترجم استفاده خواهد شد .

ماده 10 – روحانی یا فرد بصیر دعوت شده ، باید اقدامات زیر را انجام دهد :

1- تذكر به محكوم مبنی بر توبه .

2- تذكر به محكوم مبنی بر اینكه چنانچه وصیتی دارد اعلام نماید .

3- تذكر به محكوم برای غسل میت و تحنیط و تكفین خود در مورد قصاص نفس و رجم .

تبصره 1 – نظارت بر انجام امور فوق با مقام قضایی مجری حكم است و عنداللزوم خود اقدام تذكر به محكوم خواهد نمود .

تبصره 2 – مأمورین زندان و یا نیروی انتظامی حسب مورد به محكوم اجازه می دهند تا با آب صدر و آب كافور و آب خالص غسل نماید و سپس به ترتیبی كه در خصوص اموات مقرر است و با رعایت موازین شرعی خود را با سه قطعه كفن ، تكفین و حنوط نماید . در این صورت ، پس از اجرای حكم و مرگ مرجوم و یا محكوم به قصاص بدون نیاز به غسل و كفن جدید با همان وضعیت بر او نماز میت خوانده و در قبرستان مسلمین دفن می گردد ، مگر اینكه محكوم قبل ازاجرای حكم غسل نكرده باشد كه در این صورت غسل میت و سایر تشریفات مربوط به دفن میت در مورد وی انجام خواهد شد .

تبصره 3 – چنانچه محكوم وصیتی داشته باشد مقامات یاد شده نوشته جات و وصایای او را پس از ملاحظه مرجع قضایی مجری حكم و اعلام بلامانع بودن آن و پس از اجرای حكم ، بدون تأخیر به مقصدی كه محكوم تأیین كرده است ارسال می دارد .

تبصره 4 – هزینه اجرای حكم مقرر در این ماده و تبصره های آن به عهده قوه قضاییه است

ماده 11 – در صورتی كه محكوم غیر مسلمان باشد قبل از اجرای حكم آداب دینی مذهبی لازم مطابق مقررات دین و مذهب وی به عمل خواهد آمد . عدم حضور رهبر دینی مربوط یا نماینده وی ، مانع از اجرای حكم نخواهد بود .

ماده 12 – اگر محكوم خوردنی یا آشامیدنی تقاضا كند مأمورین مكلف به تهیه آن هستند مگر اینكه تقاضای وی فقط برای تأخیر اجرای حكم باشد . تشخیص این امر با مرجع قضایی مجری حكم است .

ماده 13 – در مواردی كه محكوم علیه در زندان است و حكم در خارج از محل زندان اجرا می شود ، صورت جلسه تهیه و به امضای مسؤل اجرای حكم ، رییس زندان یا قائم مقام وی ، پزشك حاضر در محل ، منشی دادگاه و فرمانده نیروی انتظامی محل یا قائم مقام وی می رسد . رییس زندان هویت زندانی را از حیث تطبیق مشخصات وی با آنچه در حكم دادگاه آمده است تأیید نموده و ذیل آن را امضا خواهد كرد .

مبحث سوم:نحوه اجراء

ماده 14 – اجرای قصاص نفس ، قتل و اعدام ممكن است بصورت حلق آویز به چوبه دار ویا شلیك اسلحه آتشین و یا اتصال الكتریسته و با به نحو دیگر به تشخیص قاضی صادر كننده رأی انجام گیرد .

تبصره – در صورتی كه در حكم صادره نسبت به نحوه و كیفیت اعدام ، قصاص نفس و قتل ترتیب خاصی مقرر نشده باشد ، محكوم به دار كشیده می شود .

ماده 15 – زمان اجرای حكم ، اول طلوع آفتاب خواهد بود ، مگر اینكه دادگاه زمان خاصی را تعیین كرده باشد و اجرای حكم حسب مورد با مأمورین زندان یا نیروی انتظامی است ، ولی در مورد قصاص نفس ولی دم می تواند شخصاً محكوم را قصاص كرده یا وكیل بگیرد .

ماده 16 – مأمورین اجرای حكم موظفند قبل از اجرای حكم ابزار و عدوات و آلات اجرا را دقیقاً مورد معاینه و بررسی قرار داده و از استحكام و آماده بودن آنها برای اجرای حكم اطمینان حاصل كنند. وسایل مذكور نباید به گونه ای باشد زاید برآنچه اقتضای اجرای حكم است موجب شكنجه ، تعذیب و یا مثله شدن محكوم گردد همچنین ، كلیه عملیات اجرایی باید با كمال آرامش و بدون اعمال خشونت ، توسط افراد خبره انجام شود .

ماده 17 – نظارت بر صحت اجرا و رعایت تشریفات لازم و عدم تأخیر و تعطیل آن با مقام قضایی مجری حكم است . پس از رعایت تشریفات و شرایط مذكور ، محكوم تحت الحفظ به محل اجرای حكم آورده می شود و سپس با اجازه مقام قضایی مجری حكم ، منشی دادگاه متن حكم را با صدای بلند قرائت می كند و پس از آن بلافاصله به دستور مقام مذكور ، حكم طبق مفاد مندرج در آن به اجرا در می آید .

تبصره – چنانچه محكوم به قتل یا رجم قبل از اجرا منكر بزه انتسابی می شود و مورد مشمول ماده 71 قانون مجازات اسلامی باشد به دستور مقام قضایی مجری حكم از اجرای حكم خودداری می شود و مراتب به مرجع قضایی صادر كننده رأی اعلام می گردد .

ماده 18 – پس از اجرای حكم ، چنانچه به تشخیص پزشك قانونی یا پزشك معتمد اطمینان مرگ محكوم حاصل شود ، از محل اجرای حكم خارج و جسد تحویل پزشك قانونی می شود . چنانچه كسان محكوم جسد را مطالبه نمایند به تشخیص و دستور مقام قضایی مجری حكم تسلیم آنان می شود والا طبق مقررات شرعی و قانونی دفن خواهد شد . در فرض اخیر ، كلیه هزینه ها را از بیت المال پرداخت می شود .

ماده 19 – از اجرای حكم صورت مجلس تهیه شده و به امضای مقام قضایی مجری حكم ، رییس اداره زندان یا نماینده وی ، فرمانده نیروی انتظامی محل یا قائم مقام وی در صورت اجرای حكم در خارج از محل زندان ، پزشك قانونی یا پزشك معتمد ، منشی دادگاه ، اولیاء دم یا وكیل آنها و وكیل محكوم علیه ( در صورت حضور ) می رسد و در پرونده مربوط ضبط می‌گردد .

ماده 20 – در صورت صلاحدید مقام قضایی مجری حكم ، از مراسم اجرای حكم توسط مسؤلین زندان یا مأمورین انتظامی حسب مورد فیلمبرداری یا عكس برداری شده و عكس ها یا فیلم ها در پرونده محكوم بایگانی می شود و خبر اجرای حكم با ذكر نوع جرم و خلاصه رأی دادگاه در روزنامه ها منتشر می گردد . در موارد استثنایی كه به تشخیص رییس قوه قضاییه یا مقامات مجاز از طرف ایشان مصلحت ایجاب كند ، عكس محكوم در حال اجرای حكم توسط رسانه های گروهی برای اطلاع عموم انتشار می یابد .

مبحث چهارم:تشریفات خاص اجرای حد رجم

ماده 21 – قبل از اجرا ، مرجع مجری حكم در صورت تشخیص قاضی صادر كننده حكم مردم را از زمان اجرای حكم آگاه می سازد و در هر حال لازم است حد اقل سه نفر از مؤمنین در زمان اجرای حد حضور داشته باشند .

ماده 22 – مأمورین نیروی انتظامی یا زندان حسب مورد موظف اند بدواً محل اجرای حد را به كیفیت مقرر در ماده 102 قانون مجازات اسلامی حفر نموده و مقداری سنگ به اندازه های مقرر در ماده 104 همان قانون در محل اجرای حكم آماده كنند . قاضی مجری حكم بدواً اقدامات انجام یافته به شرح فوق را بررسی نموده و پس از تأیید دستور اجرای حكم را خواهد داد .

ماده 23 – چنانچه محكومیت به رجم بر اساس اقرار محكوم باشد هنگام اجرای حكم بدواً قاضی صادر كننده رأی سنگ می زند و سپس دیگران . ولی اگر محكومیت بر اساس شهادت شهود باشد اول شهود سنگ می زنند و سپس قاضی یاد شده .

تبصره 1 – منظور از قاضی صادر كننده رأی ، قاضی صادر كننده رأی بدوی است مگر اینكه شعبه تشخیص دیوان عالی كشور با نقض حكم دادگاه بدوی ، حكم به رجم داده باشد كه در این صورت رییس شعبه مذكور یا یكی از اعضای شعبه به تشخیص رییس شعبه اقدام به زدن سنگ می نماید .

تبصره 2 – عدم حضور یا اقدام قاضی صادر كننده رأی و شهود برای زدن اولین سنگ مانع اجرای حد نیست و در هر صورت حكم به دستور مقام قاضی مجری حكم اجرا می شود ، مگر اینكه زنای محكوم به شهادت شهود ثابت شده باشد و شهود در هنگام اجرای حكم فرار كنند و یا زنا به اقرار خود ثابت شده باشد و وی از گودالی كه در آن قرار گرفته است فرار كند كه در این دو مورد حد ساقط می شود و مقام قضایی مجری حكم دستور توقف اجرا را خواهد داد . همچنین است اگر مورد ، مشمول ماده 71 قانون مجازات اسلامی مصوب 1370 باشد كه در این صورت مطابق تبصره ماده 17 این آیین نامه عمل می‌شود .

مبحث پنجم:تشریفات اجرای خاص حد صلب

ماده 24 – در اجرای حد صلب محكوم را به چوبه دار كه شبیه صلیب تهیه شده ، در حالتی كه پشت به صلیب و رو به قبله بوده و پاهایش مقداری از زمین فاصله عمودی می بندند و به مدت سه روز تحت حفاظت و مراقبت مأمورین نیروی انتظامی به همان حال رها می كنند . پس از انقضای سه روز ، او را از چوبه دار پایین می آورند اگر فوت كرده باشد پس از انجام مراسم مذهبی دفن و در غیر اینصورت او را رها می كنند و چنانچه نیاز به ارائه خدمات پزشكی داشته باشد اقدامات درمانی بلامانع خواهد بود .

تبصره – چنانچه فوت مصلوب زودتر از سه روز محرز گردد ، پایین آوردن جسد برای انجام مراسم مذهبی و كفن ودفن قبل از انقضای سه روز بلامانع است .

فصل دوم – نحوه اجرای احكامی كه مستلزم قطع عضو است .

ماده 25 – در قصاص عضو یا قطع عضو در اجرای حدود ، علاوه بر رعایت شرایط و ضوابط مقرر در قانون مجازات اسلامی ، رعایت مواد 1 ، 3 ، 4 ، 5 ، 6 ، 14 ، 15 ، 16 ، 18 ، 19 ، 20 این آیین نامه الزامی است .

ماده 26 – حضور پزشك به منظور تشخیص و اجرای مفاد مواد 272 ، 275 ، 290 ، 291 قانون مجازات اسلامی ضروری است .

فصل سوم – نحوه اجرای حكم شلاق

ماده 27 – اجرای شلاق به وسیله نوار چرمی به هم تابیده بطول تقریبی یك متر و به قطر تقریبی 5/1 سانتی متر انجام می شود‌.

ماده 28 – حتی المقدور دست و پای محكوم به محل اجرای حكم بسته می شود تا از حركات اضافی محكوم كه ممكن است منجر به اصابت شلاق به نقاط ممنوعه شود جلوگیری بعمل آید

تبصره – منظور از نقاط ممنوعه سر و صورت و عورتین است .

ماده 29 – مجازات شلاق چنانچه در فضای سرپوشیده اجرا شود باید دمای هوای آن معتدل باشد و چنانچه در فضای باز اجرا شود نباید دمای هوا بسیار سرد یا بسیار گردم باشد . در نقاط سردسیر سعی می شود در ساعات گرمتر و در نقاط گرمسیر در ساعات خنكتر حكم اجرا گردد .

ماده 30 – اجرای حد شلاق از حیث شدت و ضعف ضربات به ترتیب زیر است :

حد شلاق زنا و تفخیذ شدیدتر از حد شرب خمر است و حد شرب خمر شدیدتر از حد قذف و قوادی است

ماده 31 – اجرای حد شلاق با توجه به ماده 300 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور كیفری مطابق مقررات مندرج در قانون مجازات اسلامی است .

ماده 32 – اجرای حد محكومین اناث به نحو نشسته و با لباسی كه بدن آنها بسته باشد اجرا می شود . ماده 33 – شلاق های حدی محكومین ذكور به نحو ایستاده اجرا می شود و در حد زنا و تفخیذ و شرب خمر در حالی است كه پوشاكی غیر از ساتر عورت نداشته باشد و در حد قوای و قذف از روی لباس معمولی اجرا می شود .

ماده 34 – اجرای شلاق تعزیری با رعایت ماده 288 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور كیفری به نحو زیر انجام می شود :

الف- شلاق در حالتی كه محكوم بر روی شكم خوابیده و پوشش او لباس معمولی است به پشت بدن بجز سر و صورت و عورت زده می شود .

ب- شلاق به نحو یكنواخت و بطور متوسط زده می شود .

ماده 35 – این آیین نامه در اجرای ماده 293 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب درامور كیفری مصوب 28/6/1378 كمیسیون امور قضایی و حقوقی مجلس شورای اسلامی در 36 ماده و 7 تبصره به تصویب رییس قوه قضاییه رسید .

رییس قوه قضاییه – سید محمود شاهرودی

 

کلمات کلیدی:

  • قانون، قوانین، آیین نامه ها، آیین نامه نحوه اجرای احکام قصاص، شلاق، رجم، قتل، سلب، اعدام، ، شرایط اجرا، تشریفات اجرای شلاق و اعدام و قصاص و رجم و نحوه اجرا
< قبلیبعدی >

مطالب مرتبط:

این مطلب رو هم چک کنید

آنچه از آیین‌نامه نحوه اجرای مجازات‌های تکمیلی باید بدانید

آنچه از آیین‌نامه نحوه اجرای مجازات‌های تکمیلی باید بدانید آیین‌نامه نحوه اجرای مجازات‌های تکمیلی موضوع ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *