خانه / مقاله وکالت / تاریخی / اربعین در فرهنگ شیعه چه جایگاهی دارد؟

اربعین در فرهنگ شیعه چه جایگاهی دارد؟

اربعین در فرهنگ شیعه چه جایگاهی دارد؟

«اربعین‏» از اصطلاحات رایجى است که در متون اسلامى کاربرد زیادى دارد و به عنوان نمونه در برخى از روایات به عنوان نماد کمال و حدى براى تصفیه باطن قلمداد شده است.

۱ . شهادت چهل مؤمن

امام صادق علیه السلام فرمود:« اذا مات المؤمن فحضر جنازته اربعون رجلا من المؤمنین و قالوا: اللهم انا لانعلم منه الا خیرا و انت اعلم به منا، قال الله تبارک وتعالى: قد اجزت شهاداتکم وغفرت له ما علمت مما لا تعلمون (۱)؛ هر گاه یکى از اهل ایمان بمیرد و بر جنازه او چهل نفر از مؤمنین حضور یابند و گواهى دهند که پروردگارا! ما به جز خوبى و نیکى از این شخص ندیده‏ایم و تو از ما داناتر هستى، خداوند متعال مى ‏فرماید: من نیز شهادت شما را پذیرفتم و آنچه [ از بدی ها و گناهان] از او مى ‏دانستم که شما بى ‏اطلاع بودید، همه را بخشیدم.»

همچنین امام صادق علیه السلام مى ‏فرماید:« در بنى اسرائیل عابدى بود که پیوسته به عبادت و راز و نیاز اشتغال داشت . خداوند متعال به حضرت داوود علیه السلام وحى فرستاد: اى داوود! این مرد عابد، فردى ریاکار و غیرمخلص است . هنگامى که او مرد، حضرت داوود علیه السلام به تشییع جنازه ‏اش حاضر نشد . اما چهل نفر از بنى اسرائیل حضور یافتند و در درگاه الهى به نیکى و خوبی هاى ظاهرى وى شهادت دادند و از خداوند طلب عفو و آمرزش براى وى نمودند . در هنگام غسل نیز چهل نفر دیگر چنین کردند و در هنگام دفن چهل نفر دیگر آمده، بعد از گواهى به نیک مردى عابد از خداوند متعال آمرزش او را خواستار شدند . در آن حال، خداوند به حضرت داوود علیه السلام الهام کرد که من او را به خاطر شهادت آن عده بخشیدم و اعمال بد و ریایى او را نادیده گرفتم. (۲)

۲ . دعا براى چهل مؤمن

امام صادق(ع) یکى از مهم‏ ترین عوامل استجابت دعا را مقدم شمردن دیگر مؤمنین در هنگام دعا مى داند . آن حضرت مى‏ فرماید: «من قدم اربعین من المؤمنین ثم دعا استجیب له (۳)؛ هر کس چهل نفر از مؤمنین را در دعا کردن بر خود مقدم بدارد، سپس حاجات خود را بطلبد، دعاى او به اجابت ‏خواهد رسید.» آن حضرت تاکید مى ‏فرماید که اگر این‏ گونه دعا کردن در نماز شب و بعد از آن باشد، تاثیر بیشترى خواهد داشت . (۴) همچنین دعا کردن چهل مؤمن در قنوت نماز وتر در دل شب هاى تار اجابت دعا را نزدیک ‏تر و سریع ‏تر مى ‏نماید. (۵)

۳ . دعاى چهل نفره

دعا کردن همیشه خوب و یکى از سلاح هاى مؤمن و وسیله ارتباط با پروردگار عالمیان است . هنگامى که انسان خود را از هر جهت درمانده و عاجز مى‏بیند با جان و دل زمزمه مى ‏کند که:

سینه مالامال درد است اى دریغا مرهمى      دل ز تنهایى به جان آمد خدایا همدمى

در آن لحظات حساس، دعا همچون نور امیدى در دل انسان مى ‏تابد و دعا کننده علاوه بر آرامش درون، اعتماد به نفس، تلطیف روح، عشق و معرفت ‏خویش را نیز به نمایش مى ‏گذارد . امام صادق علیه السلام در یکى از رهنمودهاى حکیمانه خویش ما را به دعاى دسته جمعى فرا مى ‏خواند و مى ‏فرماید:« اگر گروهى چهل نفره جمع شوند و خداى خویش را بخوانند، مطمئنا دعاى آنان مستجاب خواهد شد و اگر چهل نفر نبودند گروه چهار نفره، ده بار خدا را بخوانند که همین اثر را دارد و اگر بیش از یک نفر نباشد و چهل بار خدا را صدا بزند، خداى عزیز و جبار خواسته او را برآورده خواهد کرد.» (۶)

۴ . آمرزش چهل گناه

حضرت باقرعلیه السلام یکى از حقوق واجب مسلمانان بر عهده همدیگر را، حضور در تشییع جنازه آنان مى ‏شمارد و با توجه به اهمیت آن، تاثیر معنوى این حضور را نیز بیان مى ‏کند: « من حمل جنازه من اربع جوانبها غفرالله له اربعین کبیره (۷)؛ کسى که جنازه‏ اى را از چهار طرف حمل کند، خداوند متعال چهل گناه کبیره او را خواهد بخشید.»

۵ . کمال در چهل سالگى

از مهم ‏ترین نکاتى که در زندگى انسان وجود دارد و در مرحله تکامل معنوى و شخصیت وى مؤثر است، رسیدن به مراتبى از سن و سال است که انسان کامل ‏تر و پخته ‏تر مى ‏شود . خداوند متعال در این زمینه چهل سالگى را اوج کمال انسانى مى ‏داند و مى ‏فرماید: «… حتى اذا بلغ اشده و بلغ اربعین سنه قال رب اوزعنى ان اشکر نعمتک التى انعمت على و على والدى و ان اعمل صالحا ترضیه و اصلح لى فى ذریتى انى تبت الیک و انى من المسلمین‏» (۸)؛ تا زمانى که به کمال قدرت و رشد برسد و به چهل سالگى بالغ گردد، مى ‏گوید: پروردگارا! مرا توفیق ده تا شکر نعمتى را که به من و پدر و مادرم دادى، به جا آورم و کار شایسته ‏اى انجام دهم که از آن خشنود باشى و فرزندان مرا صالح گردان! من به سوى تو باز مى ‏گردم و توبه مى ‏کنم و از مسلمانان مى ‏باشم .»

۶ . آثار چهل روز اخلاص

امام رضا علیه السلام از پیامبر گرامى اسلام صلى الله علیه و آله چنین نقل فرمود:« ما اخلص عبد الله عزوجل اربعین صباحا الا جرت ینابیع الحکمه من قلبه على لسانه (۹)؛ هیچ بنده ‏اى چهل روز اعمال خود را خالصانه به درگاه حضرت حق انجام نمى ‏دهد، مگر این که خداوند متعال چشمه سارهاى حکمت را از قلب او به زبانش جارى مى‏ سازد.» حافظ با اشاره به این حدیث مى‏ گوید:

سحرگه رهروى در سرزمینى              همى گفت این معما با قرینى

که اى صوفى شراب آنگه شود صاف     که در شیشه بماند اربعینى

۷ . یاران حضرت مهدى علیه السلام

هنگامى که حضرت مهدى علیه السلام ظهور مى ‏کند هر یک از یاران و شیعیان آن حضرت معادل نیروى چهل مرد قدرت روحى و بدنى خواهد داشت. امام سجاد علیه السلام فرمود: « اذا قام قائمنا اذهب الله عزوجل عن شیعتنا العاهه و جعل قلوبهم کزبر الحدید و جعل قوه الرجل منهم قوه اربعین رجلا (۱۰)؛ هر گاه قائم ما قیام کند، خداوند متعال از شیعیان ما آفت، بلا و سستى را دور خواهد کرد و دل هاى آنان را همانند پاره‏ هاى آهن قوى و محکم مى ‏نماید و نیروى هر یک از آنان را معادل نیروى چهل مرد قرار خواهد داد.»

۸ . چهل روز عزاى مؤمن

رسول گرامى اسلام صلوات الله علیه در سفارش هاى خویش به جناب ابو‏ذر غفارى به اهمیت و جایگاه والاى مؤمن در جهان اشاره کرده و فرموده است: « یا اباذر! ان الارض لتبکى على المؤمن اذا مات اربعین صباحا (۱۱)؛ اى ابوذر! هنگامى که مؤمنى از دنیا مى ‏رود، زمین تا چهل روز براى فقدان او گریان و عزادار است.»

ممکن است منشأ مجالس اربعین براى اموات مؤمنین همین روایت نبوى باشد.

۹ . زندگى چهل ساله

هنگامى که فرزدق شاعر، قصیده معروف خود را در مدح حضرت امام سجاد علیه السلام در حضور خلیفه ستمگر عباسى، هشام بن عبدالملک، با رشادت تمام قرائت کرد و مطلع آن چنین بود که:

هذا الذى تعرف البطحاء وطاته          والبیت ‏یعرفه والحل والحرم

یعنى، این آقایى است که گام هاى او را سرزمین بطحاء، بیت ‏خدا و حل و حرم مى ‏شناسد؛ خلیفه بر او خشم گرفت و دستور داد تا فرزدق را علاوه بر قطع حقوق، به جرم دفاع از اهل ‏بیت علیهم السلام زندانى کنند؛ اما بعد از گذشت مدتى به دعاى امام چهارم علیه السلام آزاد شد.

امام زین ‏العابدین علیه السلام براى کمک به فرزدق مبلغى را که چهل سال مخارج زندگى ‏اش را کافى بود به حضورش فرستاد و فرمود: «لو علمت انک تحتاج الى اکثر من ذلک لاعطیتک؛ [اى فرزدق!] اگر مى ‏دانستم بیش از چهل سال زنده خواهى بود، بیشتر مى‏ فرستادم.» على بن یونس بیاضى مى ‏نویسد: دقیقا بعد از چهل سال از آن تاریخ، فرزدق به دیار باقى شتافت و صداقت و کرامت امام چهارم بر همگان روشن شد. (۱۲)

۱۰ . بعثت انبیاء در چهل سالگى

در روایت آمده است که اکثر انبیاء در چهل سالگى به رسالت مبعوث شده ‏اند . (۱۳) همچنان که رسول گرامى اسلام صلى الله علیه و آله نیز در چهل سالگى به رسالت مبعوث گردید . (۱۴) امام باقر علیه السلام فرمود:« پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله در ۶۳ سالگى از دنیا رفت، که آخر سال دهم هجرت بود. آن حضرت بعد از تولد خویش هنگامى که چهل سالش کامل گردید، به پیامبرى رسید و ۱۳ سال دیگر در مکه بود که در ۵۳ سالگى به مدینه هجرت کرد و بعد از ده سال در مدینه به سراى جاویدان منتقل شد.» (۱۵)

۱۱ . حفظ چهل حدیث

حضرت رسول اکرم صلى الله علیه و آله در زمینه پاسدارى از فرهنگ و معارف اسلام مى ‏فرماید:« من حفظ من امتى اربعین حدیثا مما یحتاجون الیه من امر دینهم بعثه الله یوم القیامه فقیها عالما (۱۶)؛ هر کس از امت من چهل حدیث از احادیث دینى مورد نیاز جامعه را حفظ کند خداوند متعال او را در روز قیامت ‏به عنوان فقیه و دانشمند محشور خواهد کرد.»

براساس همین حدیث، دانشمندان بزرگ شیعه تلاش کرده ‏اند که کتاب هایى را به نام هاى الاربعین و چهل حدیث از خود به یادگار بگذارند تا شاید مشمول این کلام نورانى رسول گرامى اسلام بشوند، نظیر: اربعین شیخ بهائى، اربعین شهید اول، اربعین مجلسى دوم، اربعین جامى و چهل حدیث امام خمینى رحمه الله.

۱۲ . آثار گناه تا چهل روز

آثار گناهانى که انسان مرتکب مى‏ شود تا چهل روز در روح و روان او باقى است . امام صادق علیه السلام فرمود: «لا تقبل صلاه شارب الخمر اربعین یوما الا ان یتوب(۱۷)؛ کسى که از شراب و مسکرات حرام استفاده کند تا چهل روز نمازش پذیرفته نمى‏شود، مگر این که حقیقتا توبه کند.»

۱۳ . اصلاح تا چهل سالگى

اساسا افراد سعادتمند و کسانى که به دنبال خوشبختى و کمال هستند تا سن چهل سالگى در اعمال و رفتارشان نشانه ‏هاى اصلاح پیدا مى‏ شود؛ اما اگر تا سن چهل سالگى تغییراتى در رفتارهاى زشت و ناپسند آنان ایجاد نگردد، بعد از آن اصلاح آنان مشکل خواهد بود.

رسول گرامى اسلام صلى الله علیه و آله در این زمینه به مسلمانان هشدار داده و فرموده است:« اذا بلغ الرجل اربعین سنه و لم یغلب خیره شره قبل الشیطان بین عینیه و قال: هذا وجه لایفلح (۱۸)؛ هنگامى که شخص به سن چهل سالگى پا مى‏ گذارد و کارهاى نیک او از اعمال زشتش بیشتر نباشد، شیطان پیشانى او را بوسیده، مى ‏گوید: این چهره ‏اى است که دیگر روى سعادت و خوشبختى را نخواهد دید .» و در حدیث دیگرى آن حضرت افراد چهل ساله ‏اى را که به سوى صلاح گام برنمى ‏دارند از دوزخیان به شمار مى ‏آورد و مى ‏فرماید: « فرد چهل ساله‏ اى که در اندیشه کارهاى نیک نباشد، براى ورود به آتش جهنم خود را آماده کند که نجات او مشکل است.» (۱۹)

۱۴ . هشدار به چهل ساله ‏ها

امام زین ‏العابدین علیه السلام فرمود: « اذا بلغ الرجل اربعین سنه نادى مناد من السماء دنا الرحیل فاعد زادا و لقد کان فیما مضى اذا اتت على الرجل اربعون سنه حاسب نفسه (۲۰)؛ هر گاه شخصى به سن چهل سالگى برسد فرشته‏ اى از سوى خداوند در آسمان ندا مى ‏دهد که هنگام سفر نزدیک است، زاد و توشه سفر را مهیا کن و در گذشته هنگامى که فردى به چهل سالگى مى ‏رسید، با نفس خود محاسبه مى ‏کرد.»

و از رسول گرامى اسلام نقل است که « خداوند فرشته‏ اى را مامور کرده است تا در هر شب صدا بزند: « یا ابناء الاربعین ماذا اعددتم للقاء ربکم (۲۱)؛ اى کسانى که چهلمین بهار عمر خود را سپرى مى ‏کنید! براى ملاقات با پروردگارتان چه چیزى آماده کرده‏ اید [و چه پاسخى دارید؟]»

۱۵ . تغذیه و اربعین

پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله فرمود: « من ترک اللحم اربعین صباحا ساء خلقه (۲۲)؛ هر کس چهل روز از خوردن گوشت ‏خوددارى کند، اخلاقش بد خواهد شد.»

۱۶ . چهل نفر مبارز

زمانى که برخى از یاران امام حسن مجتبى علیه السلام از وى درخواست کردند که در مقابل ظلم و ستم زمامداران جور به ویژه معاویه قیام و مبارزه نماید، امام حسن علیه السلام فرمود: « لى اسوه بجدى رسول الله حین عبدالله سرا و هو یومئذ فى تسعه و ثلاثین رجلا فلما اکمل الله له الاربعین صاروا فى عده و اظهروا امر الله فلو کان معى عدتهم جاهدت فى الله حق جهاده (۲۳)؛ الگوى من در رهبرى امت، جدم رسول خدا صلى الله علیه و آله است، آن حضرت تا زمانى‏ که تعداد یارانش به سى و نه نفر رسیده بود، مخفیانه و غیرعلنى خدا را عبادت مى‏ کرد [ و به مبارزه و تبلیغ علنى روى نیاورد]؛ اما از موقعى که خداوند متعال تعداد مسلمانان را به چهل نفر رساند، [تبلیغ] دین خدا را آشکار کردند و اگر یاران من هم به تعداد آنها باشد، در راه خدا به جهاد و مبارزه شایسته دست مى ‏زنم.»

۱۷ . دریغ از چهل یاور راستین

على علیه السلام نیز با شکایت از مظلومیت و غربت‏ خویش فرمود:« من بارها از مردم یارى خواستم اما به غیر از چهار نفر- زبیر، سلمان، ابوذر و مقداد – کسى جواب مثبت‏ به من نداد.» سپس افزود:« لو کنت وجدت یوم بویع (اخوتیم) اربعین رجلا مطیعین لجاهدتهم (۲۴)؛ اگر من در روز بیعت چهل یاور گوش به فرمان [و راستین] داشتم، با آنان مقابله و مجاهده مى ‏کردم.»

۱۸ . حقوق همسایه

رسول گرامى اسلام به منظور سالم سازى و ایجاد روحیه اعتماد و اطمینان به همدیگر و همچنین تقویت وحدت و انس و الفت در جامعه اسلامى درباره حدود همسایگى و رعایت ‏حقوق آنان مى ‏فرماید:« کل اربعین دارا جیران من بین یدیه و من خلفه وعن یمینه وعن شماله (۲۵)؛ تا چهل خانه از چهار سوى منزل یک مسلمان، از رو به ‏رو، پشت ‏سر، از سمت راست و از سمت چپ، همسایه یک مسلمان به شمار مى ‏آید.»

پیامبر صلى الله علیه و آله ضمن بیان این پیام حکیمانه، به حضرت على علیه السلام و سلمان و ابوذر و مقداد دستور داد که در میان مسلمانان ندا دهند که اى مردم! این حدود همسایگى است و: « انه لا ایمان لمن لم یامن جاره بوائقه (۲۶)؛ کسانى که همسایگانشان از شر و آزار آنان در امان نیستند، ایمان ندارند.»

۱۹ . مهلت تا چهل روز

برخى از مسلمانان که در رعایت مسائل دینى و حفظ ناموس خود اهل تسامح و تساهل هستند، مورد خشم و غضب الهى قرار مى‏ گیرند و خداوند متعال به آنان چهل روز مهلت مى ‏دهد که خود و خانواده‏ هایشان را اصلاح کنند و در صورت ادامه سهل‏ انگارى و بى ‏تفاوتى چشم و قلبشان وارونه شده و از دیدن حقیقت ناتوان مى‏ گردند .
رسول اکرم صلى الله علیه و آله فرمود: هر گاه مردى در محیط خانواده خود عمل ناپسند و زشتى را مشاهده کند و در مورد آن حساسیت و غیرت دینى از خود نشان ندهد و اعضاء خانواده ‏اش را از ارتکاب گناه و معصیت‏ باز ندارد و در صدد اصلاح برنیاید، خداوند متعال پرنده ‏اى سفید را مامور مى ‏کند که چهل صبح بر در خانه وى پرهایش را بگسترد و هنگام ورود و خروج آن مرد مسامحه کار، بگوید: اصلاح کن! اصلاح کن! غیرت داشته باش! غیرت داشته باش! اگر خانواده ‏اش را اصلاح کرد که چه بهتر وگرنه آن پرنده سفید بال هایش را به چشم هاى او مى ‏کشد و بعد از آن بعد او وارونه مى ‏بیند؛ یعنى خوبی ها را خوب نمى ‏بیند و بدی ها را بد نمى ‏بیند.» (۲۷)

۲۰ . بهداشت فرزندان

پیامبر بزرگوار اسلام صلى الله علیه و آله با اشاره به لزوم ختنه کردن نوزادان پسر مى‏ فرماید:« اختنوا اولادکم یوم السابع فانه اطهر و اسرع لنبات اللحم فقال ان الارض تنجس ببول الاغلف اربعین یوما (۲۸)؛ نوزادان خود را در روز هفتم ختنه کنید، این عمل براى پاکیزگى و سلامت و رشد آنان تاثیر فراوان دارد و زمین از بول فردى که ختنه نشده تا چهل روز آلوده مى ‏ماند.»

۲۱ . تسبیح حیوانات

امام صادق علیه السلام فرمود:« حضرت داود علیه السلام در یکى از شب ها با حال خوشى زبور را تلاوت مى ‏کرد و از حالات معنوى خود لذت مى‏ برد. آن شب به نظرش آمد که شب زنده دارى خوبى داشته است و از این جهت‏ شگفت زده شد . در آن حال قورباغه ‏اى از زیر صخره‏ اى از سوى خداوند متعال به سخن آمد و گفت: « یا داود تعجبت من سهرک لیله و انى لتحت هذه الصخره منذ اربعین سنه ماجف لسانى عن ذکر الله تعالی(۲۹)؛ اى داود! آیا از شب زنده ‏دارى ‏ات به شگفت آمده ‏اى؟ من چهل سال است که در زیر این صخره زبانم به ذکر الهى مترنم است.»

۲۲ . کرامت نام حضرت محمد صلى الله علیه و آله

حضرت على علیه السلام – در ضمن روایتى طولانى در منقبت ‏حضرت خاتم الانبیاء صلى الله علیه و آله – فرمود:« روزى یکى از علماء یهود به حضور پیامبر صلى الله علیه و آله آمد و سؤالات متعددى از آن حضرت پرسید و پاسخ هاى وافى دریافت کرد و مسلمان شد . سپس الواحى بیرون آورد و در مقابل پیامبر قرار داد و گفت: این از جمله صفحات توراتى است که به حضرت موسى بن عمران علیه السلام نازل شده است. من فضائل تو را در آنها مى ‏خواندم و شک مى ‏کردم و چهل سال تمام نام تو را پاک مى‏ نمودم؛ اما قسم به آن خدایى که تو را به حق و راستى مبعوث فرموده است، هر گاه  نامت را از تورات پاک نمودم، دوباره آن را در آنجا ثبت ‏شده مى ‏یافتم.» (۳۰)

۲۳ . اربعین در قرآن

در برخى از آیات قرآن به واژه «اربعین‏» اشاره شده است، مثل: فرازى از قصه حضرت موسى علیه السلام که مى‏فرماید: « و اذ واعدنا موسى اربعین لیله‏» (۳۱)؛ «[ به یاد آورید] آن هنگامى را که با موسى علیه السلام ( براى یافتن پیام هاى آسمانى) چهل شب وعده قرار گذاشتیم .»

نیز مى ‏فرماید:« و واعدنا موسى ثلاثین لیله و اتممناها بعشر فتم میقات ربه اربعین لیله‏» (۳۲)؛ « و ما با موسى سى شب وعده گذاشتیم، سپس آن را با ده شب دیگر تکمیل نمودیم . به این ترتیب، میعاد پروردگارش با چهل شب تمام شد.»

قرآن کریم در مورد نافرمانى بنى ‏اسرائیل از حضرت موسى علیه السلام و سرپیچى آنان از دستورات الهى و مجازات آن گروه از یهودیان با چهل سال سرگردانى، مى ‏فرماید: « فانها محرمه علیهم اربعین سنه یتیهون فى الارض فلا تاس على القوم الفاسقین‏» (۳۳) ؛ « این سرزمین مقدس تا چهل سال بر آنها ممنوع خواهد بود و آنان همواره در مدت چهل سال در این بیابان سرگردان هستند، پس تو درباره سرنوشت این جمعیت گناهکار ناراحت نباش!»

پى ‏نوشت ها:

۱- من لایحضره الفقیه، ج‏۱، ص‏۱۶۶، ح‏۴۷۲/ مستدرک سفینه البحار، ج‏۴، ص‏۶۴ .
۲- مستدرک الوسائل، ج‏۲، ص‏۴۷۱ .
۳- الکافى، ج‏۲، ص‏۵۰۹، ح‏ ۵ .
۴- بحارالانوار، ج‏۹۰، ص‏۳۸۹ .
۵- کاشف الغطاء، ج‏۱، ص‏۲۴۶ .
۶- الکافى، ج‏۲، ص‏۴۸۷ .
۷- همان، ج‏۳، ص‏۱۷۴، ح‏۱ .
۸- سوره احقاف، آیه ۱۵ .
۹- عیون اخبار الرضا علیه السلام، ج‏۱، ص‏۷۴، ح‏۳۲۱ .
۱۰- الخصال، ج‏۲، ص‏۵۴۱، ح‏۱۴ .
۱۱- مکارم الاخلاق، ص‏۴۶۵ .
۱۲- الصراط المستقیم، ج‏۲، ص‏۱۸۱ .
۱۳- بحارالانوار، ج‏۱۳، ص‏۵۰ .
۱۴- تاریخ یعقوبى، ج‏۲، ص‏۲۲ .
۱۵- کشف الغمه، ج‏۱، ص‏۱۴ .
۱۶- الخصال، ج‏۲، ص‏۵۴۱، ح‏۱۵ .
۱۷- مستدرک الوسائل، ج‏۱۷، ص‏۵۷ .
۱۸- مشکاه الانوار، ص‏۲۹۵ .
۱۹- همان .
۲۰- مستدرک الوسائل، ج‏۱۲، ص‏۱۵۶/ مجموعه ورام، ج‏۱، ص‏۳۵ .
۲۱- مستدرک الوسائل، ج‏۱۲، ص‏۱۵۷ .
۲۲- همان، ج‏۱۶، ص‏۳۰۵ .
۲۳- مستدرک الوسائل، ج‏۱۱، ص‏۷۷ .
۲۴- همان، ص‏۷۴ .
۲۵- وسائل الشیعه، ج‏۱۲، ص‏۱۳۲ .
۲۶- مستدرک الوسائل، ج ‏۸، ص‏۴۳۱ .
۲۷- الجعفریات، شیخ صدوق، ص‏۸۹ .
۲۸- مکارم الاخلاق، ص‏۲۳۰ .
۲۹- بحارالانوار، ج‏۶۱، ص‏۵۰ .
۳۰- الخصال، ج‏۲، ص‏۳۵۶ .
۳۱- سوره بقره، آیه ۵۱ .
۳۲- سوره اعراف، آیه ۱۴۱ .
۳۳- سوره مائده، آیه ۲۶ .

[ad_2] منبع سایت شهر سوال

مطالب مرتبط:

این مطلب رو هم چک کنید

رای ۶۴۹ شماره هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع:ابطال نامه رئیس امور مدیریت مشاغل معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی

رأی ۶۴۹ شماره هیأت عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: ابطال نامه شماره ۶۹۵۹/۹۳/۲۲۳ ـ ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *