x
سایت وکیل / وکیل دعاوی کیفری جزایی / نقش فرهنگ پوزش طلبی در حل اختلافات قضایی و حقوقی/ دادسراها با «عذرخواهی» خلوت می‌شوند

نقش فرهنگ پوزش طلبی در حل اختلافات قضایی و حقوقی/ دادسراها با «عذرخواهی» خلوت می‌شوند



عذرخواهی در آیات قرآن و روایات، نقش پررنگی دارد و بارها به مسلمانان تأکید شده است که در صورت بروز رفتار نادرست، معذرت خواهی شود؛ در همین راستا در قرآن کریم ۸۷ بار از توبه و معذرت خواهی سخن به میان آمده است. کارشناسان بر این باورند، هر چند عذرخواهی امری ارزشمند در راستای جبران اشتباهات به شمار می‌رود اما این فرهنگ و اجرایی شدن آن در بین اقشار مختلف مردم و مسئولان کمتر دیده می‌شود.


اگر به صفحات تاریخ ایران بنگریم کمتر موردی خواهیم یافت که حاکمی نسبت به عملکرد خویش از مردم عذرخواهی کند؛ چرا که تا پیش از انقلاب اسلامی، تمامی حکومت‌های این سرزمین، پادشاهی بوده و رابطه ارباب و رعیتی در میان آنان وجود داشت. خوشبختانه پس از پیروزی انقلاب اسلامی و استقرار نظام مردم سالاری دینی از شدت این امر کاسته شد اما باز هم آن‌گونه که شایسته و بایسته فرهنگ این دیار بود، این امر شکل نگرفت. این روزها با روی کار آمدن دولت یازدهم و با تغییر ادبیات سیاسی، امیدواری‌ها برای پاسخگویی دولت به مردم و در صورت لزوم عذرخواهی نیز بیشتر شده است.

کارشناسان بر این باورند که نهادینه شدن فرهنگ عذرخواهی در جامعه نیازمند فرهنگ‌سازی جدی در این زمینه است؛ عموماً افراد بخصوص آنهایی که پست و مقام مهمی دارند چنین می‌پندارند که عذرخواهی از‌ شأن و منزلت و قدر و مقامشان می‌کاهد در حالی که این امر صحت نداشته و کاذب است.

حجت‌الاسلام مجید انصاری، معاون پارلمانی رئیس جمهوری در همین زمینه به خبرنگار «ایران» گفت: «فرهنگ عذرخواهی از مبانی اخلاق دینی است و در رابطه بندگان با خدا استغفار و عذرخواهی در برابر کاستی‌ها و معاصی واجب است.

همه علمای دین نیز اذعان بر این امر داشته‌اند که اگر فردی دچار لغزشی شد، بر وی واجب است تا بلافاصله از پروردگارش عذرخواهی کرده و توبه کند.

توبه در گام اول یعنی عذرخواهی و در گام بعدی تصمیم به تکرار نکردن و جبران کار ناپسندی که فردی انجام داده است.

اگر اشتباهی در جایی صورت می‌گیرد، طبعاً نباید آن اشتباه بار دیگر تکرار شود و مقدمه این مسأله پذیرش خطا از جانب فرد است و بهتر این است که نفسش را زیر پا بگذارد و از این قصور و تقصیر عذرخواهی کند.»




وی افزود: «این راه را برای جبران بازتر می‌کند تا اینکه شخصی بخواهد اقداماتش را توجیه کند.توجیه کردن یعنی پافشاری بر همان اشتباه و تکرار مجدد خطاهای صورت گرفته شده و این امر همان‌گونه که در فرهنگ دینی ماست طبعاً در فرهنگ اجتماعی هم وجود دارد.




این موضوع اگر از سوی مسئولان رایج شود به طور حتم در سطح جامعه هم گسترش خواهد یافت و هر فردی احساس خواهد کرد که اگر اشتباهی کرد با زبان عذرخواهی اول، نفس خودش را کنترل  و آماده می‌کند تا دیگر تکرار نشود و این فرهنگ توسعه پیدا می‌کند.همچنین عذرخواهی سبب آرامش اجتماعی و جلوگیری از بروز کینه‌ها و عقده‌های متراکم در جامعه می‌شود.




اگر جامعه احساس کند که مسئولان امر هر خطایی که می‌کنند خودشان را خطاکار ندانسته و زبان عذرخواهی هم ندارند، ادامه این وضعیت یک اثر سوء در مسئولان دارد که همان استکبار، طغیان، تکبر و بی‌اعتنایی به جامعه است.»




معاون رئیس جمهوری اظهار داشت:«همچنین در جامعه نیز این اثر را خواهد داشت که شهروندان نسبت به مسئولان سلب اعتماد خواهند کرد و عصبانی می‌شوند.


متراکم شدن این عصبانیت‌ها در جایی تبدیل به واکنش‌های هنجارشکنانه می‌شود؛ لذا برای حفظ سلامت تعامل جامعه با مسئولان و بالعکس و نیز روان جامعه فرهنگ عذرخواهی لازم است. خوشبختانه در این دولت شاهد پایبندی به این موضوع هستم و رئیس جمهوری بارها اعلام کرده که اگر اعضای هیأت دولت در جایی خطا یا اشتباهی می‌کنند باید با صراحت از مردم عذرخواهی کنند و اشتباهاتشان را پذیرفته و در صدد جبران آن باشند.امیدوارم این فرهنگ عذرخواهی در کشور نهادینه شود.»




عذرخواهی نمایشی نباشد

حجت‌الاسلام هادی صادقی، معاون فرهنگی رئیس قوه قضائیه نیز در این زمینه به خبرنگار «ایران» گفت: «عذرخواهی یکی از رفتارهای خوب انسان هاست در مواقعی که افراد دچار اشتباهی یا خطایی می‌شوند.عذرخواهی می‌تواند در برابر هر کسی یا هر موجودی که شعور و آگاهی داشته باشد، انجام شود.




ما در فرهنگ دینی خودمان مباحث و مبانی محکمی در مورد فرهنگ عذرخواهی داریم به طور نمونه در ارتباط بین انسان با پروردگارش، مخلوق به خاطر کاستی‌هایش که هیچ وقت نمی‌تواند آنچنان که در‌شأن و مقام خالق است، کاری انجام دهد به ناچار بهترین کار برای وی عذرخواهی کردن است به گونه‌ای که دائماً آن را در زبانش، جانش، رفتارش و زندگی‌اش داشته باشد.




بر همین اساس باید برای کارهای خوب و بدمان دائماً از درگاه خداوند طلب مغفرت کنیم؛ این استغفارهای دائمی که پیامبران و اولیای الهی انجام می‌دادند از این روی است.چون نمی‌توان آنچنان که شایسته خداوند است وظیفه بندگی را به جای آورید پس عذرخواهی می‌کنیم. وقتی نمی‌توانیم وظایفمان را آن‌چنان که سزاوار و شایسته است، انجام دهیم، باید عذرخواهی کنیم. معیار اینکه در چه جایی و در چه وقتی باید عذرخواهی صورت پذیرد این است که جایی که ما نتوانیم حق را به شایستگی به جای آوریم. معیار و میزان، حق است و اگر انسان کمتر از حق کاری را انجام دهد؛ باید عذرخواهی کند.»




معاون فرهنگی رئیس قوه قضائیه افزود: «حق در مسائل اجتماعی بین انسان‌ها متجلی در قوانین می‌شود؛ بنابراین اگر فردی وظیفه قانونی خویش را انجام ندهد باید عذرخواهی کند؛ چه مسئول بلند پایه یا دون پایه یا شهروند عادی باشد. هر کسی در جامعه اگر از مسئولیت‌ها و وظایف خودش کوتاهی کرد، کم گذاشت و حقوق دیگران را رعایت نکرد، باید عذرخواهی کند. این عذرخواهی‌ها هر چند که شایسته است منتهی باید صادقانه نیز باشد.




عذرخواهی صادقانه بدین معناست که انسان طمع در تکرار نداشته باشد و بنا را بر این نگذارد که همان کار را همچون گذشته انجام دهد و کوتاهی‌هایش را داشته باشد ولی فقط زبانی عذرخواهی کند. این عذرخواهی زبانی تنها فایده‌ای ندارد و اگر همراه با عملی شایسته نباشد، تأثیر لازم را بر جای نمی‌گذارد.




عذرخواهی صادقانه و غیرنمایشی آن است که انسان حقیقتاً بفهمد که جایی کوتاهی کرده و بدان اعتراف کند و بعد تلاش برای جبرانش داشته باشد.» وی ادامه داد: «عذرخواهی‌های نمایشی که در فرهنگ‌های غیراسلامی مشاهده می‌شود به این خاطر است که فقط دهان مردم را ببندند و فرد بی‌گناهی را می‌آورند تا عذرخواهی کند.

این در فرهنگ اسلامی ما جایی، وجهی و دلیلی ندارد که یک مسئولی که تقصیری نداشته و هیچ‌گونه مسئولیتی نیز در آن حوزه نداشته و بار اصلی بر عهده فرد دیگری بوده، بیاید و عذرخواهی کند یا استعفا بدهد.




نکته بعدی این است که هر چه بیشتر عذرخواهی بر سر زبانمان باشد، محبوب‌تر می‌شویم؛ همچنان چه در رابطه بین انسان و خدا؛ مخلوق به هر میزانی عذرخواهی کند محبوب خالقش می‌شود و خداوند مستغفرین را دوست دارد. مردم هم وقتی می‌بینند کسی عذرخواهی از آنان می‌کند وی را دوست می‌دارند و محبوبشان می‌شود؛ البته به شرطی که صادقانه باشد تا در دل‌ها اثر کند. وقتی مسئولی کوتاهی یا اشتباهی داشته، بیاید و عذرخواهی کند و حقایق را با مردم بازگو نماید و سعی در جبران خطاهایش باشد بیشتر در دل مردم می‌نشیند.» صادقی خاطرنشان کرد: «عذرخواهی مسئولان و حتی مردم عادی برعکس توجیه اقدامات و خطاهایشان سبب محبوبیت بیشتر آنان در بین مردم و شهروندان می‌شود.




گاهی افراد حقی را ضایع می‌کنند؛ حداقل جبران آن این است که فرد خطایش را بپذیرد و عذرخواهی کند. همچنین عذرخواهی افراد نباید با اعمالشان در تناقض باشد؛ باید نشان دهند که در واقعیت نیز این عذرخواهی آنان واقعی بوده و نمایشی نیست.




اگر فرهنگ عذرخواهی در جامعه رواج پیدا کند و کودکانمان را در مقام تربیت از همان ابتدا عادت به این امر بدهیم به طور حتم سبب می‌شود بسیاری از اشکالاتی که هم‌اکنون در سطح جامعه می‌بینیم که با کوچکترین اشتباهی، از فردی درگیری و برخورد پیش می‌آید، دیگر نخواهیم داشت. وقتی عذرخواهی صورت گیرد به طور حتم جلو بسیاری از درگیری‌ها، نزاع‌ها، دعاوی و حتی تشکیل پرونده‌های قضایی گرفته می‌شود.


بسیاری از ضرب و جرح و شتم‌ها و اهانت‌ها بر اثر این است که یک مسأله کوچک ابتدا پدید آمده اما طرف عذرخواهی نکرده و به جای آن گردنکشی نیز کرده است و همین امر موجب شده تا طرف مقابل نیز تندتر برخورد کند و نزاع بالا گرفته و به جاهای باریک ختم شده است. اگر فرهنگ عذرخواهی در جامعه رواج یافته و نهادینه شود به طور حتم بسیاری از دعاوی هم کاهش پیدا خواهد کرد. پس به طور کلی می‌توان گفت که میزان، حق است و آن هم تجلی در قانون پیدا می‌کند و باید بر اساس قانون عمل کرده و حقوقمان را بشناسیم و اگر اشتباهی کردیم فوراً عذرخواهی کنیم.»




 عذر خواهی یعنی انصاف

ژرژیک آبرامیان، نماینده ارامنه جنوب در مجلس شورای اسلامی نیز در همین زمینه به خبرنگار «ایران» اظهار داشت: «فرهنگ عذرخواهی جزو انصاف انسان‌ها به شمار می‌رود؛ یعنی افراد باید منصف باشند و خودشان بدانند که در جایی کوتاهی و اشتباه کرده‌اند. این امر فرهنگی و تربیتی است که باید از کودکی در درون انسان‌ها نهادینه شود و به طور حتم نمی‌شود در سنین بالا بدون توجه به این امر بدان پایبند بود. کسی که بتواند عذرخواهی کند معلوم است که خودخواه نیست و متأسفانه این معضل خودخواهی در جامعه ما رسوخ کرده و شاهد چنین وضعیتی هستیم. فردی که منصف باشد از نظر روانی آمادگی دارد تا اگر اشتباهی داشته آن را بپذیرد و طلب بخشش کند.باید برای نهادینه ساختن چنین امری از کودکستان و خانواده بدان پرداخت و در نهایت به جامعه رسید.»




عضو کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس شورای اسلامی گفت: «امر عذرخواهی بیشتر یک بحث اجتماعی در بین روابط انسان‌هاست و نمی‌توان قانون برایش نوشت. البته اگر فردی در محکمه قضایی به گناه خویش اعتراف کند و در پی جبران خطاهایش شود، قاضی می‌تواند در صدور رأی با توجه به موازین قضایی از شدت مجازات کمتری بهره بگیرد. اگر متهم نادم و پشیمان باشد و منصفانه عذرخواهی و طلب بخشش کند به طور حتم در رأی کیفرش تأثیرگذار خواهد بود.البته ذکر این نکته واجب است که ندامت بخشی از عذرخواهی است و به تنهایی برای مجرم کافی نیست.»




 دادسراها با عذرخواهی خلوت می‌شوند

محمد ایمان‌دوست، قاضی سابق دادگستری و حقوقدان نیز در همین زمینه به خبرنگار «ایران» گفت: «فرهنگ عذرخواهی در سطوح مختلف علمی و اجتماعی متفاوت است.هم‌اکنون یکی از معضلات سیستم دادسراها خصوصاً در شهرهای حاشیه‌ای نبود این فرهنگ در بین مراجعه‌کنندگان است به گونه‌ای که به اصطلاح چشم در چشم شدن افراد در دادگاه‌ها سبب بسیاری از ضرب و جرح‌ها می‌شود. این در حالی است که به طور حتم با یک عذرخواهی افراد از همدیگر سبب فروکش شدن خشم و عصبانیت‌ها شده و به قول معروف طرف مقابل نیز کوتاه می‌آید.»


وی اظهار داشت: «در سطوح بالاتر مباحث اخلاقی و اجتماعی نیز می‌توان به این امر نگریست به گونه‌ای که در بحث مدیریت و سطوح کلان آن خصوصاً در حوزه‌های سیاسی فرهنگ عذرخواهی می‌تواند تبعات زیادی داشته باشد. بخشش و عذرخواهی حتی در آموزه‌های دینی نیز به دفعات از سوی ائمه اطهار(ع) مطرح و تأکید شده است. پذیرفتن اشتباه و اقرار و عذرخواهی در بین مدیران و مسئولان کمترین ثمره‌اش این خواهد بود که زیر مجموعه‌اش نیز در این راستا گام بردارد.


متأسفانه این امر در جامعه دینی ما نمود زیادی ندارد و هم‌اکنون افرادی که با دغل کاری و فریب به کارهایشان ادامه دهند را انسان‌های زیرک و تیز به شمار می‌آورند و اگر فردی درست و صحیح کار کند را شخصی ساده لوح می‌انگارند.» این قاضی سابق دادگستری افزود: «همین دیدگاه سبب ایجاد پرونده‌های زیادی در محاکم قضایی کشور شده است. نبود فرهنگ عذرخواهی در بین مسئولان و نپذیرفتن اقدامات اشتباهشان سبب شده تا زیرمجموعه‌های آنان نیز تمکین نکنند. به نظرم رسانه‌ها در این راستا نقش بسیار مؤثری دارند و علاوه بر ترویج فرهنگ عذرخواهی باید پیشقدم شده و اگر مطلب اشتباهی را سهواً یا حتی عمداً انتشار داده اند، عذرخواهی کرده و از افراد دلجویی کنند.


بنده به سبب سابقه کاری‌ام بارها دیده‌ام که پرونده‌های زیادی با دلجویی افراد فیصله یافته و حتی تأثیر زیادی در حکم قاضی داشته است. متأسفانه در جامعه چنین القا شده که اگر فردی اقرار به اشتباه کند کارش از لحاظ قضایی به مشکل برمی خورد؛ در حالی که در قانون پیش‌بینی شده که اگر فردی از کرده خود پشیمان شده و اقرار کند، دادگاه می‌تواند به وی کمک کند. این امر در جامعه وجود ندارد و عملاً فردی که دروغ می‌گوید، منفعت می‌کند و متأسفانه گاهی دیده می‌شود که اگر شخصی در دادگاه با صداقت اقرار کند به وی حکم اشد مجازات داده می‌شود.» ایماندوست خاطرنشان کرد: «دادگاه‌ها و محاکم قضایی کشور نیز باید برای نهادینه‌سازی فرهنگ عذرخواهی و اقرار گناه ارزش قائل شوند و اگر فردی اظهار ندامت کرد به عمل وی پاداش دهند.»

منبع وکیل ملت

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *